нјтижелер жасалєан экологиялыќ таза јрi импорт алмастыру
технологияларды бейiмдеу негiзiнде медициналыќ
жјне ветеринарлыќ дјрiлiк препараттардыѕ,
жемшґп жјне азыќ ќоспаларыныѕ, ґсiмдiктер мен
жануарларды ќорєаудыѕ микробиологиялыќ
ќўралдары ґндiрiсi, соныѕ iшiнде: медицина
їшiн имозимаза мен эритромициндi, ветеринарлыќ
маќсатта тилозин мен монензиндi ґндiру;
тазартылєан фермент - глюкаваморин мен
амилосубтилин ґндiрiсi; микробты
жјндiкжойылєыштар - лепидоцид, битоксибациллин,
бактоларвицид ґндipici; икемдi їлгi бойынша
витамин ќоспалары, премикстер, жемшґп
концентраттары жјне белок-витамин-минерал
ќоспалары кiретiн жемшґп ќоспалары ґндiрiсi.
Микробиологиялыќ препараттарды, этанолды
ферменттеу кезiнде ќўнарлы орталардыѕ
кґмiрсутегi бґлiгi ретiнде ќолданылатын ќўрєаќ
тауар клейковинаны, 39 % крахмалдыќ сўйыќты,
14 % крахмалдыќ ќоспаны ала отырып астыќты
кешендi ќайта ґѕдеу. Отандыќ субстанциялары
негiзiнде медицинаєа деген фитопрепараттарды
жјне басќа да дјрiлiк заттарды таблетка
тїрiнде шыєару.
2. Кіріспе
Биотехнология биологиялыќ жјне техникалыќ єылымдар, генетикалыќ жјне клеткалыќ инженерия саласындаєы ќазiргi заманєы жетiстiктердiѕ негiзiнде белгiлi бiр маќсатта жасалєан тiрi жїйелердiѕ (алдымен микроорганизмдердiѕ) јлеуеттi мїмкiндiктерiн ґндiрiстiк-технологиялыќ, экологиялыќ жјне јлеуметтiк-экономикалыќ проблемаларды шешу негiзiнде адамдардыѕ тўрмыс деѕгейiн арттыруєа алдаєы перспективаєа јрi стратегиялыќ жоспарєа да барынша пайдалануєа мїмкiндiк беретiн єылыми-техникалыќ прогрестiѕ басым баєыттарыныѕ бiрi болып табылады.
БЎЎ сарапшыларыныѕ ќорытындысы бойынша биотехнология XXI єасырда адамзаттыѕ барлыќ ќызмет саласында, бiрiншi кезекте, азыќ-тїлiк, медициналыќ препараттарды алуда, ауыл шаруашылыєында, экологияда, энергетикада дамуын айќындап отырады.
Ќазаќстан Республикасы Yкiметiнiѕ 2001 жылєы 10 мамырдаєы N 617 ќаулысымен бекiтiлген Ќазаќстан Республикасыныѕ инновациялыќ даму баєдарламасы;
Ќазаќстан Республикасы Їкiметiнiѕ 2001 жылєы 26 маусымдаєы N 871 ќаулысымен бекiтiлген 2001-2005 жылдарєа арналєан Ќазаќстан Республикасында биотехнологиялыќ ґнiм ґндiрудi єылыми-техникалыќ ќамтамасыз ету жјне ўйымдастыру" республикалыќ єылыми-техникалыќ баєдарламасы;
Ќазаќстан Республикасы Yкiметiнiѕ 2000 жылєы 12 шiлдедегi N 1059 ќаулысымен маќўлданєан Ќазаќстан Республикасыныѕ єылыми жјне єылыми-техникалыќ саясатыныѕ тўжырымдамасы.
3. Проблеманыѕ ќазіргі жай-кїйін талдау
Дїние жїзiнiѕ барлыќ алдыѕєы ќатарлы елдерiнде мемлекеттiк жјне жеке капитал ќаржыландыратын биотехнология жґнiндегi ўлттыќ жјне халыќаралыќ баєдарламалар дайындалєан жјне жўмыс iстейдi. Ќазiргi уаќытта биотехнологиялыќ ґнiмнiѕ јлемдiк рыногы жылына 150 млрд. долларєа баєаланып отыр, соныѕ iшiнде ауыл шаруашылыєы мен таєам ґнеркјсiбi їшiн 45 млрд. АЌШ долларына жуыќ, фармацевтика ґнеркјсiбi - 26,8 млрд. АЌШ доллары, химия жјне басќа салалар - 21,7 млрд. АЌШ доллары.
Ресми деректерге сјйкес 1998 жылєы Ќазаќстан халќы дјрiлiк препараттарды, соныѕ iшiнде антибиотиктердi 300 млн. АЌШ долларынан артыќ сомаєа сатып алды. Ќазаќстанда ґндiрiлген дјрiлiк заттарды сату кґлемi 1999 жылы фармацевтика нарыєыныѕ наќты кґлемiнiѕ 4%-ын, 2001 жылы - 6%-ын ќўрады. Ќолданылу кїшi кеѕ јрi ўзаќ мерзiмдi химиялыќ препараттарды жасау ќазiргi кезде кґкейкестi болып тўрєанымен, республикада денсаулыќ саќтау саласы їшiн антибиотиктер ґндiрiсi жолєа ќойылмаєан.
Сонымен бiрге антибиотиктер мен жемшґп ќоспалары технологиясын жјне ґндiрiсiн жасау ауыл шаруашылыєы биотехнологиясы саласына да маѕызды болып табылмаќ. Мал шаруашылыєын дамыту Республикада агроґнеркјсiптiк кешеннiѕ стратегиялык, баєыты болып ќала бермек.
Ќазаќстан Республикасында ґзiнiѕ iшкi рыногыныѕ ќажеттiгiн ќанаєаттандыру їшiн тамаќ ґнеркјсiбiнiѕ спирт жјне нан пiсiру саласында ќолданылатын ферменттердiѕ iрi кґлемдi ґндiрiсiн ўйымдастыру їшiн ќажеттi ќуаттар мен технологиялар бар.
Ферменттер ґндiрiсiнiѕ ќазiргi ќуаты Ќазаќстанныѕ барлыќ спирт зауыттарыныѕ ќажетiн ќанаєаттандыру їшiн жеткiлiктi кґлемде препараттарды шыєаруєа (15 млн. декалитрге жуыќ), жартылай ТМД елдерiне ферменттi препараттарды экспорттауєа (5 млн. декалитр) мїмкiндiк бередi.
Кґптеген елдерде жанармай материалдардыѕ октан санын ўлєайту їшiн экологиялыќ зиянды тетраэтил ќорєасынныѕ орнына этанол пайдаланады. Сондыќтан биотехнология ґнiмi їшiн ґзiндiк ќўн баєасыныѕ тґмендiгiнде жоєары тазартылєан этил спирттiѕ (99,6%) ґндiрiсi экологиялыќ жаєдайын саќтауына маѕызды јсер етедi.
Тазартылєан ќою амилолитикалыќ препараттар, сондай-аќ тамаќ ґнеркјсiбiнде нан жјне ўн ґнiмдерiн ґндiруде, соныѕ iшiнде диабетке ќарсы биоќоспалар ретiнде пайдаланылады. Бўдан басќа, ќою амилолитикалыќ ферменттердi шыєару кезiнде жемшґп белогы осы ґндiрiстiѕ ќосымша ґнiмi болып табылады, оныѕ ќўрамында ауыл шаруашылыєы жануарларына тапшылыќ ететiн, жемшґп белогымен байыту їшiн алмастырылмайтын белокты-аминќышќылды кешен ќоспасы бар аса ќўнды ґнiм екенi белгiлi.
Љсiмдiктердi биотехнология јдiстерiн пайдалана отырып, зиянды жјндiктерден ќорєау арнайы микроорганизмдер даќылдарын ќолданудыѕ зиянсыздыєына жјне экологиялыќ ќауiпсiздiгiне негiзделген ґзектi мiндет болып табылады. Љсiмдiктердi ќорєаудыѕ бактериалдыќ заттарын шыєару Ќазаќстанныѕ ќажеттiгiн ќамтамасыз етедi, ґсiмдiктердi ќорєаудыѕ химиялыќ заттарыныѕ импортын ќысќартады.
Соѕєы 40 жыл iшiнде химиялыќ инсектицидтер аса ќауiптi инфекцияларды таратушыларєа ќарсы кїрес жїргiзуде жиi ќолданылатын заттар болып табылады. Алайда, химиялыќ инсектицидтердi ўзаќ ќолдану, осы препараттардыѕ жоєары тґзiмдiлiгi, олардыѕ су экожїйелерiне сiѕуi ќоршаєан ортаныѕ ластануына јкеп соќты. Масаларды экологиялыќ ќауiпсiз жјне сонымен бiрге бактериялар негiзiнде жасалєан жоєары тиiмдi биопрепараттармен жою тым ґзектi јрi перспективалы болып ќалмаќ. Жасалатын препараттардыѕ ќўралдар мен заттардыѕ параметрлерi мен кґрсеткiштерiн єылыми негiздеу, єылыми јзiрлемелердi ґндiрiстiѕ наќты жаєдайындаєы технологияларєа бейiмдеу, биотехнологиялыќ ґнiм ґндiрiсiн техника-технологиялыќ ќамтамасыз ету осы саладаєы бiрiншi кезектегi ґзектi мјселе болып табылады.
Медициналыќ маќсаттаєы имозимаза препаратын ґндiру. Имозимаза iрiндеп ќабыну процестерiн жјне жара бетiн емдеу кезiнде кеѕ ќолданылатын жоєары тазартылєан протеолитикалыќ фермент болып табылады.
Фитопрепараттарды жјне басќа да дјрiлiк заттарды отандыќ субстанциялар негiзiнде денсаулыќ саќтау саласы їшiн таблетка тїрiнде шыєару. Арглабин, саллсоколин жјне ауруларєа ґте ќажет басќа да ерекше препараттарды таблетка тїрiнде шыєару тўтынушылар їшiн неєўрлым ќол жетiмдi болады.
Осы баєдарламаны iске асыру Ќазаќстан Республикасыныѕ Їкiметiнiѕ 2001 жылєы 10 мамырдаєы N 617 ќаулысымен бекiтiлген Ќазаќстан Республикасыныѕ Инновациялыќ даму баєдарламасы шеѕберiнде жїзеге асырылады.
Баєдарламаны орындау барысында алынєан биотехнологиялыќ ґнiмдi сатуды ќамтамасыз ету їшiн салалыќ министрлiктер ќажеттiгi шеѕберiнде Ведомствоаралыќ їйлестiру кеѕесi ќўрылады.
Осы Кеѕестiѕ жўмыс тобы Yйлестiру кеѕесiнде ќарау їшiн медицина жјне агроґнеркјсiптiк кешенi їшiн биотехнология мен химия саласындаєы Ќазаќстан Республикасы їшiн ќажеттi ґнiм тiзбесiн, мемлекеттiк тапсырыс кґлемiн дайындайды. Баєдарлама шеѕберiнде жасалєан жјне сатылєан препараттарєа сатып алу баєасын айќындайды.
Жўмыс тобы їйлестiру кеѕесiне жўмыстардыѕ басталуы немесе жалєасуы туралы, жобаларды ќаржыландыру нўсќалары туралы, жобаларєа ґзгерiстер енгiзу немесе оларды тоќтату туралы ўсыныстар береді. Жўмыс тобыныѕ ўсынысы бойынша Баєдарлама жаѕа баєыттармен немесе жобалармен толыќтырылуы мїмкiн.
\ 
