Map map map Кадр дайындауда сұраныс пен ұсыныс сәйкес болуы керек
 



 

no news in this list.

            


            


            








Обзор СМИ 

Кадр дайындауда сұраныс пен ұсыныс сәйкес болуы керек



Сонда ғана еңбек рыногы дұрыс жолға қойылады

 

Президент Н.Назарбаев халыққа жыл сайынғы жолдауларында кәсіптік-техникалық білім саласының маңыздылығына баса назар аударып келеді.

2007 жылдың ақпан айында Білім және ғылым министрлігі жанынан техникалық және кәсіптік білім беру департаменті құрылды. Үкіметтің қолдауымен осы саланы дағдарыстан шығарудың бірінші кезекті іс-шараларының жоспары бекітілді. Осы жоспарға сәйкес “Қазақстан Республикасында кәсіптік-техникалық білім беру жүйесін дамытудың 2008-2012 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы” әзірленіп, Үкімет қарауына ұсынылды. Енді, міне, оған жақында Елбасы қол қойды.

 

Кеше мен бүгіннің мәселелері

 

Қазір бүкіл әлем елдері кәсіп­тік-техникалық білімнің қажет­ті­лігін бірінші орынға қоя бастады. Мемлекет неғұрлым дамыған сай­ын жұмысшы кадрлар тапшылығы сезіле түседі. Кәсіптік білім беру – бұл тек академиялық білім емес, біліктілік пен кәсібиліктің жоғары деңгейіне сай жұмысшы маман­дарды даярлау. Қазақстанның тұрақты экономикалық өсуі еңбек ры­ногы құрылымына едәуір өзге­рістер әкелді және білікті қызмет­керлерге деген сұранысты арттыр­ды. Мемлекет экономиканың базалық салалары (тау-кен өндіру және мұнай-газ өнеркәсіптері, құрылыс), өңдеуші өнеркәсіп (мәшине жасау, мұнай-химия, құ­рылыс материалдары  өндірісі), сон­дай-ақ қызмет көрсету сек­то­рында (туризм, әлеуметтік қамсыз­дандыру, қызмет көрсету) кадр тапшылығын сезінуде.  

Еліміздегі білім жүйесін егжей-тегжей зерделеп шықсақ, әлі де болса шешімін таппаған пробле­малар жетерлік. Әсіресе, ел  эконо­микасы дамып, өндірістерге әлем­дік озық технологияларды енгізген сайын, станокта темір жонатын, ағаш өңдеп, кірпіш қалайтын, шет­елдік техникалық құрал-жабдық­тарды, жаңа технологияларды меңгерген мамандардың жоқтығы айқын сезіледі. Өзіміз әлемдік сапада өнім өндіргіміз келгенмен, жаңа технологиямен жабдықталған зауыт жоқ. Жаңа технология сатып алған жағдайда ондағы техника тілін білетін мамандар тағы кемшін. Мұндай жағдайда жастарды немесе мемлекетті кінәлау орынсыз болар. Оның себебі әріде жатыр.

Кейінгі он бес жылдықта тек қана теориялық білім алған жоғары білімді инженер, технолог, эконо­мист және орта арнаулы білімді техник, механик, технолог, құры­лысшы, монтаждаушы, маман­дарымыз практикалық біліктілігі жағынан қалып қойды. Бұған себеп – өткен ғасырдың  90-жылдары, зауыт-фабрикалар, өндіріс орын­дары  жабылып, колхоз-совхоздар тарап кеткенде, практикалық сабақтарды оқу бағдарламасынан алып тастап, теория көбейіп кетті. Оқу бітірген, оқып жүрген болашақ мамандар өндірістік практикадан өте алмады. Кәсіптік-техникалық мамандарға сұраныс болмады. Осының салдары жұмысшы қо­лының жетіспеушілігіне, бар болған күннің өзінде біліктілігінің төмен­дігіне алып келді. Жұмыс беру­шілер жергілікті мамандар білік­тілігі төмен деп шет елден қажетті мамандарды әкелуге құштарлық танытты. Ащы да болса шындық сол, біз ол кезді қойып қазір де үлкен сұраныстарды қанағат­тан­дыра алмай отырмыз. 

2006 жылдың желтоқсанында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Президент жанындағы шет ел инвесторлары кеңесін өткізіп, кәсіптік-техникалық білімі және жоғары білімі бар білікті ұлттық кадрлар даярлау проблемаларына баса назар аударды. Оларды даяр­лаудағы кедергілер, атап айтқанда, сала инфрақұрылымның дамыма­ған­дығы, кейбір аудандарда кәсіп­тік-техникалық маман даярлайтын оқу-орындарының жоқтығы, бар болған жағдайдың өзінде ескірген құ­рал-жабдықтарды пайдалануы, әдістемелік оқыту жүйесінің жаңа заман талабына сай келмеуі, ин­же­нер-педагог мұғалімдердің аздығы, оқытушылар біліктілігінің төмендігі айтылды.

Техникалық және кәсіптік білім беру жүйесін дамыту барысындағы шараларға қарамастан, білікті кадрларға деген жоғары сұраныс отан­дық еңбек ресурстарының есе­бінен емес, сырттан әкелу арқылы қанағаттандырылды, бұл өз кезе­гінде Қазақстанға шетелдік жұмыс­шылардың көптеп келуіне жол ашты. Өзімізде білім алған жұ­мысшы кадрлар еңбек бөлінісінің тек 30-40 пайызын ғана құрады. Мәселен, 2007 жылы 92800 жұмыс күші қажет болса, кәсіптік мек­тептерін бітіріп диплом алғандар ­– 40470 түлек десек, оның ішінде, мемлекеттік тапсырыспен оқығаны – 37496 адам еді. Олардың жиырма бес мыңға жуығы техникалық маман­дықтар бойынша бітірген. Бұдан сұраныстың тым болмаса тең жар­тысын қанағаттандыра алма­ға­нымыз айқын байқалады.

Бүгінгі таңда құрылыста – 9900, ауыл шаруашылығында – 9600, мәшине және жабдықтар технологиясында – 7600, қызмет көрсету саласында 6800 білікті кадрлар жетіспейді. Білікті кадр­ларға зәрулік, әсіресе, Қарағанды (5410 орын), Шығыс Қазақстан (4921 орын), Қостанай (3711 орын) облыстарында және Астана қала­сында (3175 орын) байқалып отыр.

Қазіргі күні еліміздегі жұмыс­сыз жастардың басым бөлігін мек­теп бітірген, ешқандай орта және жоғары білім ордаларына түспеген, жұмыс тәжірибесі жоқ 16-19 жас ара­лығындағы жасөспірімдер құрайды.

Дүниежүзілік банк өткізген “Қазақстандағы кәсібилікке, жұмыс күшіне деген сұраныс” атты зерт­теуге сәйкес 2008 жылы жұмыс беру­шілердің 63 пайызы жұмыс­шылардың білімі мен біліктілігінің жеткіліксіз деңгейі бизнестің да­муына кедергі болып отыр деп са­найды. Мамандардың кәсіби ше­бер­ліктеріне қатысты қойылатын талаптар үнемі күшейтілуде. Соңғы екі жылда қазақстандық компа­ниялардың 40 пайызы тауарлар мен қызмет көрсетулер сапасының артуына, технологиялардың күрде­ленуіне, бәсекенің өсуіне байла­нысты қызметкерлердің білік­тілігіне қойылатын талаптардың өскенін мәлімдей бастады. Тұтастай алғанда республика бойынша сұраныс пен ұсыныстың сәйкес­сіз­дігінен жыл сайын орташа есеппен 21 мыңға дейінгі жұмыс орны бос қалады.

Техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орындарын бітірушілерді жұмысқа орналастыру проблемалары тұтынушылардың қажетті деңгейде хабардар болмауына әрі еңбек рыногы жеткілікті түрде  дұрыс жолға қойылмағандығына байланысты күрделеніп отыр. Техникалық және кәсіптік білім беру жүйесінде бар­лығы 40 мыңнан астам педагог, соның ішінде колледждерде – 22,9 мың, кәсіптік мектептерде (лицей­лерде) 11, 8 мың адам жұмыс істейді. Олардың жартысынан көбі зейнет­керлік жасына тақап қалғандар. Жа­лақының аздығы мен әлеуметтік қамсыздандыру бағдарламаларының жоқтығынан мықты кадрлардың басқа кәсіпорындарға кетіп қалу үрдісі азайған жоқ. Арнаулы пәндер оқытушылары мен өндірістік үйрету шеберлерінің өндірісте тағылым­да­ма­дан өту және біліктілігін көтеру жүйе­сі әлі де болса бір ізге түскен жоқ.

Оқу орындары мен жұмыс беру­шілер арасында байланыс төмен. Техникалық және кәсіптік білім беру жүйесі еңбек рыногы  мен жұмыс бе­ру­шілердің сұранысына емес, оқы­тушылар мен оқу-материалдық база­ның ағымдағы мүмкіндіктеріне бағдарланған. Тұрақты негізде ынты­мақтастықты дамытуға, жәрдемдесуге тиіс республикалық, жергілікті деңгейлердегі жанама құрылым­дар­дың жоқтығы әлеуметтік серіктестік жолына кедергі болуда. Шешімдер қабылдауда, ресурстарды тарту мен пайдалануда, республикалық және жергілікті басқаруда жауапкершілікті айқын бөлісу жоқ. Қолданыстағы басқару тәжірибесі кадрлар даярлауда сұраныс пен қажеттілікті нақты әрі дәл бағалауға мүмкіндік бермейді.

Техникалық және кәсіптік білім­нің дамуын баяулататын басты факторлардың бірі – қаржыландыру көлемінің аздығы мен техникалық және қызмет көрсету еңбегі кадр­ларын даярлауға мемлекеттік білім беру тапсырысын жоспарлау тетігінің  жетілдірілмегендігі болып табылады. Кәсіптік мектептер (лицейлер) жергі­лікті атқарушы органдардың қара­ма­ғында бола тұра, бір маманды оқы­туға жұмсалатын шығыстардың орташа бағасы ескерілмейді әрі жалпы білім беретін мектептерге қарағанда  аз қаржыландырылады. Жылына бір оқушыға жергілікті бюд­жеттен (2007 жылы – орта есеппен 113 488 теңге) республикалық бюд­жеттегі колледждермен салыс­тырғанда (2007 жылы – орта есеппен 252,6 мың теңге) екі есе аз мөлшерде қаржы бөлінеді. Кәсіптік мектептерде (лицей­лерде) оқушыларды әлеуметтік қолдау төмен деңгейде қалып отыр.  Кәсіптік мектептердің (лицейлердің) білім алушыларын тамақтандыруды ұйым­дас­тыруға жергілікті бюджеттен бөлі­нетін қаржы орта есеппен күніне 101 тең­гені немесе айына 3030 теңгені құрайды.

 

Тығырықтан шығу жолдары

 

Бағдарлама – адами ресурстарды дамыту, техникалық және қызмет көрсету кадрларын даярлау, жастарды жұмысқа орналастыру  мүмкіндігін кеңейту, үздіксіз білім беруді қам­тамасыз ету, мемлекеттің, бизнестің, қызмет көрсету саласының серпінді жобаларын іске асыру үшін жан-жақ­ты ақпараты мен іргелі білімі бар бәсекеге қабілетті кадрлар корпусын қалыптастыру бойынша мемлекет жүргізетін жұмыстың бір бөлігі. Оны іске асыру нәтижесінде техникалық және кәсіптік білім беру жүйесін дамыту ұсыныспен емес, сұраныспен айқындалатын болады. Осы бағдар­лама арқылы кадрларды даярлау мен олардың бәсекеге қабілеттілік са­пасын қамтамасыз ететін техникалық және кәсіптік білім берудің жаңа моделін қалыптастыру жоспарланып отыр. Техникалық және кәсіптік білім беруді жаңғыртудың стратегиялық басымдығы республиканың білім беру жүйесін дамытудың 2020 жылға дей­інгі ұзақ мерзімді бағдарламасында одан әрі дамытылатын болады.

Техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың әлемдік үрдістерін зерделесек, неғұрлым дамыған ел­дерде біліктілік талаптары бойынша айқын құрылымдалған еңбек рыногы, жұмыс берушілерді техникалық және қызмет көрсету кадрларын даярлау жүйесін дамытуға тұрақты түрде қаражат салуға  ынталандырудың бар екендігін (Германия, Норвегия, Финляндия) көреміз. Біліктіліктің еңбек рыногына сәйкестігіне білім беру бағдарламаларының икемділігі, модульділігі, бір уақытта бірнеше біліктілік беру есебінен қол жет­кізіледі. Мысалы, Ұлыбританияның техникалық орта мектептерінде негізгі бағдарлама бойынша оқудың бір жылын бітіріп, үш түрлі біліктілік ала отырып, әртүрлі үш емтихан ке­ңесінен диплом алуға болады. Білім беру сатылары мен деңгейлерінің сабақтастығы (АҚШ-та, Ұлыбрита­ния­да) колледждердің білім беру бағдарламалары университеттегі алғашқы екі жылдағы оқытумен теңеседі және диплом университеттің үшінші курсына оқуға түсуге мүм­кіндік береді. Францияда кәсіптік лицейлер бағдарламалары универ­ситеттер бағдарламаларының сатысы болып табылады) арқылы оқыту сапасын бағалау мен аккредиттеудің тәуелсіз институттық тетіктері қалып­тасады.

Шет елде кәсіптік білім беру мен оқыту көбіне тегін (Германия, Фран­ция, Финляндия). Өйткені, техникалық және кәсіптік білім беруге жұмсалатын шығындар басқа білім беру деңгей­лерімен салыстырғанда әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан ақта­лады, сондықтан оны қаржыландыру да басқаларға қарағанда анағұрлым ар­тық (мысалы, Австрияда бір оқушыға жұмсалатын шығындар – 9 584, Израиль­де – 7 762, Нидерландта 7 622 АҚШ долларын құрайды).

Бұдан басқа да шет елдегі басым­дықтарға тоқталайық.

Біріншіден, кәсіптік және техни­калық білім беру инфрақұрылымы жақсы дамыған (Францияда 7 мыңға жуық техникалық лицей), өндіріс­ішілік, фирмаішілік оқытумен айна­лысатын орталықтардың сан-алуан­дығы (АҚШ пен Жапонияда жекеле­ген кәсіптік мектептер, колледждер кадрларды тек теориялық даярлауды жүзеге асырады, ал өндірістік оқыту мен біліктілігін арттыру кәсіп­орындарға жүргізіледі).

Екіншіден, техникалық және қызмет көрсету мамандарын даярлау жоғары білімді мамандарды даяр­лаудан асып түседі (АҚШ, Жапония, Еуропалық Одақ елдерінің жұмыспен қамтылған халқының 60 пайызы лицей мен колледж бітіргендер).

Қазақстанда техникалық және қызмет көрсету еңбегі білім беру бағдарламаларының қолжетімділігі мен тартымдылығын қамтамасыз ету үшін мынадай іс-шаралар өткізілетін болады:

- техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орындарында бейінді оқытумен бірге, 12 жылдық білім беруге көшуді ескере отырып, жалпы орта білім берудің кіріктірілген білім беру бағдарламаларын әзірлеп, іске асыру;

- жұмыс берушілердің, халықара­лық сарапшылардың қатысуымен оқушылардың базалық, арнаулы бі­ліктілікті игеруін көздейтін техни­калық және кәсіптік білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стан­дарт­тарын; мамандықтар бойынша, оның ішінде, бакалавриат бағдарла­маларына баламалы интегра­ция­лан­ған (модульді) білім беру бағдар­ла­маларын; арнаулы пәндер бойынша типтік оқу бағдарламалары, оқу әдебиеті, оқу құралдары және оқу-әдістемелік кешендер бойынша үлгілік бағдарламалар әзірлеп, енгізу;

- түлектердің білімін жоғары оқу орындарында жалғастыруына жағдай жасау үшін қысқартылған оқу мерзімімен білім беру бағдарлама­ларын әзірлеу;

- техникалық және кәсіптік білім беру жүйесіне оқытудың ақпараттық, дистанциялық, интерактивті техноло­гия­ларын енгізу, соның ішінде қазақ­стандық білім беруші веб-порталы­ның мүмкіндіктерін пайдалану;

- техникалық және кәсіптік білім беру саласында жетекші халықаралық ұйымдармен ынтымақтастықты да­мы­ту, адами ресурстарды, соның ішінде ақпараттық технологияларды пайда­лану мәселелері бойынша дамыту;

- кәсіптік білім беру бағдарла­ма­ларының мазмұнын жаңарту мәселе­лері жөнінде ғылыми-әдістемелік зерт­теулер жүргізу;

- кәсіптік мектептерде (лицей­лерде) оқушыларды әлеуметтік қорғау мен шәкіртақылық қамтамасыз етудің қазіргі жүйесін, шәкіртақы мөлшерін қайта қарау;

- оқушыларды білім беру ұйым­дарында кәсіптік мансаптық басшы­лық жасауына және жұмысқа орна­ластыруға жәрдемдесу жөнінде құры­лымдар құрып, дамыту;

- жұмыспен қамту органдарында техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орындарымен бірлесіп өңірлер мен мамандықтар тұрғы­сы­нан оқу бітірушілердің деректер база­сын құру;

- жұмыспен қамту органдары мен техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының арасында еңбек рыногындағы бос орындар және жұмыспен қамтумен қамтамасыз ету тетіктерін (жұмысқа жолдама, әлеуметтік жұмыс орнына жұмысқа орналастыру, жастар практикасы және басқалар) пайдалану туралы ақпарат алмасу;

- жұмыс берушілермен бірлесіп оқушылардың кейіннен жұмысқа орналасып кетуін ескере отырып, нақты жұмыс орнында өндірістік практикасын ұйымдастыру;

- жұмыспен қамту органдарымен бірлесіп техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орындарының түлектерін жұмыспен қамту монито­рингін жүргізу арқылы жұмысқа орна­ластыру мен мансаптық басшы­лық жасауға жәрдемдесу жүйесін енгізу;

- техникалық және кәсіптік білім беру жүйесінің инфрақұрылымы мен материалдық-техникалық базасын;

- кәсіптік лицейлер мен колледж­дердің оқу-өндірістік шеберханалары мен зертханаларын қазіргі заманғы оқу-өндірістік және технологиялық жабдықтармен жаңарту және қайта жарақтандыру;

- облыстық (қалалық) білім де­пар­таменттері оқу-әдістемелік каби­неттерінің үздіксіз жұмыс істеуі;

- Атырау, Оңтүстік Қазақстан, Павлодар, Шығыс Қазақстан облыс­тарында жаңа оқу орындары мен өңіраралық кәсіптік орталықтар салу;

- техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орындары жатақ­хана­ларын салуды дамыту, т.б.

 

Қаржыландыру көздері

 

Қазақстан Республикасында кә­сіп­тік-техникалық білім беру жүйесін дамытудың 2008-2012 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыруға мемлекет қазынасынан қаржы бөлінеді, сонымен қатар, түрлі мүдделі тараптардың үлестік қаты­суымен тікелей инвестициялар, қор­лар мен халықаралық ұйымдар қара­жаты тартылады.

Бағдарламаны іске асыру үшін 58178,9 млн. теңге, оның ішінде, 2008 жылы – 5707,8 млн., 2009 жылы – 23486,7 млн., 2010 жылы 28984,4 млн. теңге жұмсалады;  республикалық бюджеттен барлығы  40749,8 млн. теңге, 2008 жылы – 3396,6 млн., 2009 жылы – 16701,4 млн., 2010 жылы 20651,8 млн. теңге; жергілікті бюджеттер есебінен: барлығы 17429,1  млн. теңге, оның ішінде, 2008 жылы – 2311,2 млн., 2009 жылы – 6785,3 млн.,  2010 жылы 8332,6 млн. теңге жұмсау көзделген. 

Мемлекеттік бюджеттің қаражаты есебінен 1-ші кезеңде қаржылан­ды­рылатын іс-шаралар бойынша шы­ғыстар көлемі жыл сайын нақ­ты­ланып отырады. Ал, 2-ші кезеңде қаржыландырылатын іс-шараларға жұмсалатын шығын көлемі 2011 және 2012 жылдарға арналған республи­калық және жергілікті бюджетті бекіту кезінде бекітіледі.

 

Бағдарламаны іске асыру жолдары

 

Бағдарламаны іске асыру кезең-кезеңмен жүргізіледі.

Бірінші кезең (2008-2010 жылдар) техникалық және кәсіптік білім беру жүйесінің оқыту бағдарламаларын жа­ңартуға және институттық дамы­туға бағытталады.

Екінші кезең (2011 – 2012 жыл­дар) техникалық және кәсіптік білім беру жүйесінің реформалары мен тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз етуді жетілдіру кезеңі болады.

Бағдарламаны іске асыру арқылы мынадай нәтижелерге жету көзделіп отыр:

бірінші кезеңде: 

– техникалық және кәсіптік білім беретін 45 жаңа оқу орнын, соның ішінде 2008 жылы – 2, 2009 жылы – 31, 2010 жылы 12 құрылысын салу есебінен техникалық және кәсіптік білім алуға қолжетімділікті арттыру;

– Атырау, Оңтүстік Қазақстан, Павлодар, Шығыс Қазақстан облыс­тарында  4 өңіраралық кәсіптік орта­лық салу;

– оқу орындарының 41 жатақ­ханасының, соның ішінде, 2009 жылы       –  20,  2010 жылы 21 жатақхана құры­лысын аяқтау;

– мемлекеттік тапсырыс негізінде техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орындарына қабылда­на­тын оқушылар санын 2008 жылы 80 мыңға дейін, 2009 жылы - 100 мыңға, 2010 жылы 125,3 мыңға дейін ұлғайту.

Жұмыспен қамту органдарымен бірлесіп, еңбек рыногының білікті кадрларға қажеттілігі бойынша мемлекеттік білім беру тапсырысын әзірлеу кезінде мамандықтар мен кәсіптердің тізбесі айқындалады.

Жұмыс берушілердің 2009 жылы – 50%, 2010 жылы 100% талап­тарын ескере отырып, арнаулы пән­дер бойынша типтік оқу бағдарла­маларының мазмұнын жаңартып, оқу әдебиетінің 800 атауы және арнаулы пәндер бойынша  800 оқу-әдістемелік кө­мекші құрал, соның ішінде 2009 жы­лы оқу әдебиетінің 400 атауы мен 400 оқу-әдістемелік құралы, 2010 жылы қалғаны әзірленеді.

Мемлекеттік тапсырыс негізінде даярланған мамандар саны 2008 жылы 72119 адамға, 2009 жылы- 82610 адамға, 2010 жылы 90565 адам­ға, 2011 жылы 99550 адамға арт­тыру көзделіп отыр. Оқу орын­да­рында жұмыс істеу үшін 120 шетелдік оқытушы, соның ішінде, 2009 жылы – 60, 2010 жылы тағы 60 шетелдік маман шақырылады. Қазіргі заманғы оқу-өндірістік және технологиялық жабдықтармен жарақтандырылған кәсіптік лицейлер мен колледждердің оқу-өндірістік шеберханалары мен зертханалары көбейеді (2009 жылы  94 бірлікке дейін, 2010 жылы 95 бірлікке дейін).

Оқу орындарына 5 943,04 млн. теңгеге (соның ішінде 2008 жылы – 1 873, 32 млн. теңгеге, 2009 жылы – 1 483, 27 млн. теңгеге, 2010 жылы – 1 636, 70 млн. теңгеге) күрделі жөндеу жүргізіліп, техникалық және қызмет көрсету еңбегі кадрларын даярлауда, қайта даярлауда және біліктілігін көтеруде жеке секторды тарту үшін нормативтік-құқықтық база жасалады. Мемлекеттік білім беру ұйымдарын мемлекеттік білім беру тапсырысының негізінде қаржыландыру жүзеге асырылатын болады.

Бағдарламаның екінші кезеңінде жаңа оқу орындары, өңіраралық кәсі­би орталықтар және жатақ­ханалар құрылысы аяқталып, кә­сіптік ли­цейлерде оқушыларды әлеуметтік қорғау мен шәкірт­ақылық қам­та­масыз ету жүйесі, соның ішінде, шә­кіртақы мөлшерін көтеру жөнінде нақты шаралар қаралады. Көп деңгейлі ұлттық бі­лік­тілік жүйесі құрылып, жұмыс беру­шілердің республикалық бірлес­тіктерімен бірге кәсіптік стандарттар әзір­ле­неді. Оқу орындарының оқу-өн­дірістік шеберханалары мен зерт­ханаларын қазіргі заманғы оқу-өндірістік және технологиялық жабдықтармен, ақпараттық техноло­гиялармен жаңарту жалғасады. Сер­ти­фикаттау саласындағы халықара­лық ұйымдарды тарта отырып, мамандардың кәсіби дағдылары мен біліктілігін сертификаттау жүйесі енгізіліп, техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орындарының түлектері арасында жұмыспен қамту деңгейі көтеріледі. Оқу орны жұмы­сының нәтижелілігі ескеріле оты­рып, бір білім алушыға жұмсалатын шығыстар бағасының нормативі айқындалатын болады. 

 

Бәсекеге қабілеттілік

 

Кадрлар даярлау мен олардың бәсекеге қабілеттілік сапасы мынадай іс-шаралармен қамтамасыз етілетін болады:

- техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарында жұмыс істеу үшін техникалық мамандықтар бойынша мемлекеттік білім беру гранттарын бөлу есебінен жоғары оқу орындарында мамандар даярлау;

- жаңа білім беру бағдарла­ма­ларын оқытудың ақпараттық, интер­активті, дистанциялық техно­логияларын енгізу үшін педагогика қызметкерлерінің біліктілігін арттыруды ұйымдастыру, өндірістік оқытып-үйрету шеберлерінің өнді­рістік кәсіпорындар базасында тағылымдамадан өтуі.

 Жаңа технологияларды зерделеу үшін арнаулы пәндер оқытушы­ларының, Қазақстанда жастардың еңбек ету қабілеттілігін арттыру мен адами ресурстарды дамыту үшін кеңінен хабардар әрі озық іргелі білімі бар бәсекеге қабілетті кадрлар даярлайтын техникалық және кәсіптік білім берудің тиімді жүйе­сін құруға ықпал ететін болады.  Атқарылатын міндеттер:

- техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орындарына, соның ішінде, ақпараттық техноло­гиялар саласындағы жетекші шет­елдік оқытушылар мен ғалымдарды шақырту;

- жоғары технологиялармен, соның ішінде ақпараттық техно­логиялармен байланысты, күрделі (аралас) кәсіптер мен практикалық дағдыларды меңгерген мамандар даярлау;

- дарынды білім алушыларды қолдау мақсатында “Кәсіп үздігі” атағын бере отырып конкурстар ұйымдастыру және өткізу; 

- мемлекеттік грант пен “Үздік педагог” атағын алуға оқытушылар арасында, үздік техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орны арасында “Үздік оқу орны” кон­курс­тарын өткізу;

- салалық министрліктер мен жұмыс берушілердің қатысуымен еңбек және жұмыспен қамтудың уәкілетті органдарымен бірлесіп, білім берудің түрлі деңгейлерінің қазіргі біліктерін ұлттық және ха­лықаралық еңбек рыногында танылған біліктердің көп деңгейлі жүйесіне біріктіріп, сертификаттау саласындағы халықаралық ұйым­дарды тарта отырып мамандардың кәсіби дағдылары мен біліктілігін тәуелсіз бағалау мен сертификаттау жүйесін енгізу арқылы ұлттық біліктілік жүйесін қалыптастыру;

- үздік оқу орындарының база­сында, еңбек рыногы талаптары мен халықаралық стандарттарға сәйкес, тартылатын шетелдік жұмыс күшін алмастыруға қабілетті кадрлар даяр­лауды ұйымдастырып, кіріктірілген білім беру бағдарламаларын іске асыратын жоғары техникалық мектептер құру;

- оқу орындары жұмысының жа­ғымды тәжірибесін тарату, техникалық және кәсіптік білім беру жүйесіндегі инновацияларды ынта­ландыру жүйесін енгізу.

Қазірдің өзінде “Қазақмыс” кор­порациясы қаражаты есебінен Ас­тана қаласында әлеуметтік жағдай­лары төмен және жетім балаларға арналған кәсіптік мамандар  даяр­лайтын 300 орындық кәсіптік лицей құрылысы басталу алдында тұр. Бұл оқу орны халықаралық талаптарға сай, соңғы әлемдік жетістіктермен жабдықталған кәсіптік лицей бо­лады. Сонымен қатар, “Теңіз­шевройл” компаниясы Атырау об­лысы Құлсары ауылында 320 орын­дық кәсіптік мектеп, ал мемлекеттік бюджет есебінен Қара­ғанды облы­сының Қарқаралы ауы­лында 300 орындық кәсіптік оқу орны салы­нып жатыр.

Өткен жылы жабылған жоғары оқу орындары мен олардың филиал­дарының базасында, сол өңірге қа­жетті кәсіптік мамандар даярлай­тын, қайта даярлайтын 9 кәсіптік оқу орны мен орталықтары ашылды.

“Қазақстан темір жолы” ұлттық компаниясы осы салаға қажетті  білікті жұмысшы мамандарын даярлау үшін төрт (Орталық Азия халықаралық университеті Текелі қаласында, КНАУФ компаниясы Қостанай, Алматы қалаларында) кәсіптік оқу орталығын ашып отыр. Жалпы, өткен жылы барлығы 19 кәсіптік білім беру орындары ашылды.

Бұдан басқа Білім және ғылым министрлігі бюджет қаражатына сүйенбей, компания, фирмалармен келісім-шарттар жасау арқылы 2 млн. 470 мың долларға кәсіптік білім беруге арналған жаңа тех­но­ло­гияны, интерактивті оқу құралдарын әр об­лыс­тың  бір оқу орнына  қойып берді.

Жалпы, білімді мамандардың санын арттырып, өз отандас­та­ры­мызға әлемдік озық техноло­гия­лардың тұтқасын ұстатпай, қарқын­ды дами алмаймыз деп ойлаймын.



Авторы: Жансейіт ТҮЙМЕБАЕВ, Білім және ғылым министрі.